W dawnym Wrocławiu funkcjonowały trzy historyczne domy kupieckie, w których mieszkańcy zaopatrywali się we wszelkie potrzebne produkty. Niestety żaden z nich nie przetrwał do czasów współczesnych.
Dwa z domów handlowych powstały już w średniowieczu, dokładnie w XIII wieku, natomiast trzeci, najmłodszy z nich został dobudowany w XVI wieku. Pierwszy z nich – Dom Kupców, nazywany też Sukiennicami, był wzmiankowany już w dokumentach z 1242 roku. Sukiennice składały się z czterech podłużnych budynków ustawionych wzdłuż dziedzińca w centralnej części Rynku, w miejscu dzisiejszej ul. Sukiennice.
Wszystkie budynki składające się na Dom Kupców mierzyły w sumie około 96 metrów, a ich szerokość wynosiła około 30 metrów. Mieściło się tam ponad 40 komór, na terenie których odbywał się handel suknem. W jednej z nich, w zachodniej części znajdowała się postrzygalnia sukna, natomiast w innej, w południowo-wschodniej części, krajalnia.
W 1305 roku został wydany przywilej, który zakazywał krojenia i handlu suknem w jakimkolwiek innym miejscu na terenie miasta niż Sukiennice. Przywilej ten obowiązywał do początku XIX wieku, ze względu na wprowadzenie swobody handlowej w latach 1810-1811. Wtedy też zaczęły powstawać nowocześniejsze i bardziej konkurencyjne miejsca, w których można było zaopatrzyć się w sukno. Wreszcie 6 grudnia 1819 roku współwłaściciele komór sukienniczych zadecydowali o wybudowaniu w ich miejscu mieszkań, a już w roku następnym Sukiennice ostatecznie rozebrano.
Drugi średniowieczny dom handlowy to Smatruz wrocławski, który powstał pod koniec XIII wieku, około 1270 roku. Była to hala targowa mieszcząca się w północnej części Rynku, przy obecnym Przejściu Garncarskim, gdzie handlowano pieczywem i obuwiem. Smatruz obejmował początkowo 16 ław chlebowych, natomiast 28 września 1273 roku wszedł w życie przywilej, na podstawie którego zwiększono liczbę straganów chlebowych ponad dwukrotnie, a także wybudowano ławy obuwnicze i skórzane.
Od XIV wieku we wschodniej części budynku handlowano pieczywiem, natomiast w zachodniej sprzedawano obuwie i wyroby skórzane. Smatruz był własnością gminy, a wszyscy kupcy, którzy chcieli posiadać na jego terenie własny stragan, musieli należeć do cechu piekarzy lub szewców i garbarzy.
Od końca XVIII wieku Smatruz służył już tylko jako magazyn i zaprzestano prowadzenia tam handlu. W 1777 roku właściciele sąsiednich kamienic złożyli do miasta zapytanie o możliwość wyburzenia hali targowej i stworzenia w jej miejscu oficyn. Początkowo miasto rozważało renowację obiektu, jednak ostatecznie w 1824 roku Smatruz został sprzedany, a następnie wyburzony. W jego miejscu powstały planowane oficyny.
Trzeci, ostatni z historycznych domów kupieckich to Dom Płócienników. Wybudowano go w 1521 roku, poprzecznie do zachodniego wyjścia Sukiennic. Na parterze budynku znajdowała się izba z małą wagą miejską, pomieszczenia dla urzędników oraz przejście do Sukiennic. Natomiast na piętrze mieściła się początkowo pijalnia piwa lub sala winiarni dla szlachty, kupców i mieszczan, a od 1522 roku zaczęła tam działać giełda.
20 lat później budynek rozbudowano, a w nowych pomieszczeniach funkcjonował Urząd Wina oraz Urząd Rybny. Po 1650 roku giełda przeniosła się na Plac Solny, a opuszczone pokoje przekształcono na halę do handlowania płótnem i woalem. Powstał tam również Urząd Płótna. Po zniesieniu przywilejów handlowych w XIX wieku, Dom Płócienników zaczął podupadać, a jego stan techniczny był na tyle słaby, że nie było sensu go remontować. Ostatni dzień targowy odbył się 24 czerwca 1859, a pięć miesięcy później zaczęto jego rozbiórkę, która zakończyła się zimą 1860 roku.
Na miejscu dawnego Domu Płócienników powstał Nowy Ratusz, w elewację którego zostały wbudowane jedyne zachowane po Domu Płócienników elementy, a mianowicie wykusz i portal. Na portalu umieszczone były następujące inskrypcje: „LIBRAM INIVSTAM ABOMINATVR DOMINVS / AT PONDVS JVSTVM DELECTAM EVS”, czyli „Fałszywy funt brzydzi Pana / a sprawiedliwa miara raduje go”, oraz: „STATERAM NE TRANSILIAS”, czyli „Nie mijaj wagi”.
Tekst: CWC Foto: Zbiory Fotopolska / Wikipedia
