Umiejscowiony w sąsiedztwie Hali Stulecia i Pergoli budynek znany – jak sama nazwa wskazuje – z czterech zdobiących go kopuł, pełnił już w swej historii różnorakie funkcje. Jakie? Przekonajcie się sami i poznajcie bliżej ten ciekawy obiekt!
Pawilon Czterech Kopuł jest częścią kompleksu wystawowego w Parku Szczytnickim, który wzniesiono ze ściśle określonego powodu – na jego terenie miała się odbyć Wystawa Stulecia, upamiętniająca stulecie zwycięstwa Prus nad Napoleonem w 1813 roku, które miało duże znaczenie dla roli państwa pruskiego na arenie europejskiej i było powodem do świętowania.
Tak więc zaprojektowany przez Hanza Poelziga budynek zaczęto wznosić w 1912, a oddano do użytku w 1913 roku. Powstał on w formie jednokondygnacyjnej, z żelbetonową, wówczas bardzo nowoczesną konstrukcją. Składał się z czterech skrzydeł otaczających dziedziniec wewnętrzny – to właśnie dachy tych skrzydeł zostały zwieńczone słynnymi czterema kopułami. Dwie z nich mają kształt koła, a dwie pozostałe – elipsy. Ponadto przed Pawilonem umiejscowiono rzeźbioną fontannę projektu profesora Roberta Bednorza, przedstawiającą wizerunek greckiej bogini Ateny. Niestety w przeciwieństwie do całego kompleksu fontannę możemy dziś podziwiać jedynie na starych fotografiach.
Jeszcze w 1913 roku w Pawilonie Czterech Kopuł udostępniono zwiedzającym wystawę, trwającą od 20 maja do 26 października. Zaprezentowano na niej historię wojen, bitew (wraz ze zwycięską bitwą pod Lipskiem, która była powodem powstania kompleksu sto lat później) i ważnych postaci historycznych. W skrzydle północnym znajdowała się część poświęcona historii Wrocławia podczas wojen napoleońskich. „Perełką” tej części wystawy była oryginalna odezwa Fryderyka Wilhelma III, An Mein Volk (niem. „Do mojego ludu”), wzywająca do walki z Napoleonem.
Wystawa z 1913 roku.
Tak zaczęła się trwająca do dziś historia tego niezwykłego budynku. Jeszcze przez jakiś czas pełnił on rolę ekspozycyjną – w 1920 roku zorganizowano w jego wnętrzach „Wielką Wystawę Sztuk”, podczas której można było podziwiać dzieła wybitnych niemieckich artystów, a dziewięć lat później wystawę „Mieszkanie i miejsce pracy”, nawiązującą do tematyki urbanistyki i projektowania miast.
Podczas II wojny światowej, choć ucierpiały obiekty wokół niego, Pawilon Czterech Kopuł szczęśliwie ocalał.
Po wojnie, w ramach Wystawy Ziem Odzyskanych, Pawilon wraz z całym kompleksem zyskał drugie życie – odbyła się w nim kolejna wystawa historyczna, którą odwiedziło ponad milion osób. Wzniesiono przed nim także Iglicę, monumentalną wieżę ze stali, znaną tak dawnym, jak i współczesnym wrocławianom.
W 1951 roku Pawilon po raz pierwszy zmienił swoją funkcję. Za sprawą prezesa wrocławskiego oddziału Towarzystwa Miłośników Astronomii oraz pracowników wrocławskiego obserwatorium ze znalezionych w obserwatorium części zmontowano Planetarium Zeissa, które umieszczono w jednej z kopuł Pawilonu. Planetarium było dostępne dla zwiedzających do momentu, w którym zostało przeniesione do jednej z rotund Hali Stulecia. Miało to miejsce w 1953 roku.
Jeszcze w 1953 roku budynek znów zmienił swoje przeznaczenie – tym razem stał się własnością Wytwórni Filmów Fabularnych, która wykorzystywała go jako swoje atelier. W Pawilonie Czterech Kopuł zrealizowane zostały takie filmy, jak na przykład „Pokolenie” Andrzeja Wajdy, „Sami Swoi” Sylwestra Chęcińskiego, „Lalka” Wojciecha Jerzego Hasa czy „Oh, Karol” Romana Załuskiego. Wytwórnia Filmów Fabularnych zlokalizowana po sąsiedzku z Halą Stulecia odegrała ogromną rolę w rozwoju kina polskiego po II wojnie światowej, natomiast w 2011 roku przekształciła się w Centrum Technologii Audiowizualnych, które swoją siedzibę ma obecnie w budynku tuż obok Pawilonu Czterech Kopuł.
Jeszcze przed przekształceniem się WFF w CeTĘ, bowiem w 2009 roku, Pawilon Czterech Kopuł znów zmienił swoje przeznaczenie i właściciela. Od dziesięciu lat należy niezmiennie do Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Muzeum zadbało o odpowiednią renowację budynku – w 2013 roku ruszył remont, który zakończył się w roku 2015. W wyniku prac remontowych uzyskano aż sześć tysięcy metrów kwadratowych, przeznaczonych pod użytek muzeum. Pod skrzydłami Muzeum Narodowego powstał nowy oddział muzealny – Muzeum Sztuki Współczesnej. Udając się do niego codziennie w godzinach otwarcia, które znajdziecie na oficjalnej stronie Muzeum, możecie obejrzeć – przechadzając się po lśniących bielą, nieskazitelnie wyremontowanych wnętrzach – prace artystów takich jak Magdalena Abakanowicz, Katarzyna Kozyra czy Stanisław Fijałkowski. Organizowane są także interesujące wystawy czasowe i inne warte uwagi wydarzenia.
Na koniec najistotniejszy fakt o Pawilonie Czterech Kopuł – w 2006 roku, wraz z o wiele popularniejszą Halą Stulecia, został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jeśli chcielibyście zatem doświadczyć na własnej skórze obcowania z zabytkiem UNESCO, nie musicie szukać daleko, a wręcz możecie obejrzeć dwa na raz, stając pod Iglicą!
Tekst: Olena Banaś Foto: Fotopolska
